Piecza zastępcza nad dzieckiem jest sprawowana w przypadku niemożności zapewnienia opieki i wychowania przez rodziców. Zasady i formy sprawowania pieczy zastępczej określają przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Umieszczenie dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu albo na podstawie umowy zawartej między rodziną zastępczą lub prowadzącym rodzinny dom dziecka a starostą.

Piecza zastępcza zapewnia:

  1. pracę z rodziną umożliwiającą powrót dziecka do rodziny lub gdy jest to niemożliwe – dążenie do przysposobienia dziecka;
  2. przygotowanie dziecka do:
    • godnego, samodzielnego i odpowiedzialnego życia,
    • pokonywania trudności życiowych zgodnie z zasadami etyki,
    • nawiązywania i podtrzymywania bliskich, osobistych i społecznie akceptowanych kontaktów z rodzina i rówieśnikami, w celu łagodzenia skutków doświadczenia straty i separacji oraz zdobywania umiejętności społecznych;
    • zaspokojenia potrzeb emocjonalnych dzieci, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb bytowych, zdrowotnych, edukacyjnych i kulturalno-rekreacyjnych.

Objęcie dziecka jedną z form pieczy zastępczej następuje na okres nie dłuższy niż do osiągnięcia pełnoletności.

W rodzinnej pieczy zastępczej umieszcza się dzieci, których rodzice zostali trwale lub czasowo pozbawieni praw rodzicielskich lub gdy władza ta została im ograniczona lub zawieszona.

Rodzinna piecza zastępcza

Formami rodzinnej pieczy zastępczej są:

Rodzina zastępcza

  • spokrewniona,
  • niezawodowa,
  • zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna

Rodzinny dom dziecka

Rodzinę zastępczą tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy. Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, będący wstępnymi (dziadkowie, pradziadkowie) lub rodzeństwem dziecka.

Rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. W rodzinie zastępczej niezawodowej lub zawodowej w tym samym czasie może przebywać łącznie nie więcej niż 3 dzieci lub osób, które osiągnęły pełnoletniość przebywając w pieczy zastępczej. W razie konieczności umieszczenia w rodzinie zastępczej rodzeństwa jest dopuszczalne umieszczenie większej liczby dzieci.

Rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy. W rodzinnym domu dziecka może przebywać łącznie nie więcej niż 8 dzieci lub osób, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej (lub w razie konieczności liczniejsze rodzeństwo).
Rodziny zastępcze oraz rodzinne domy dziecka, mogą być są wspierane przez rodziny pomocowe.

W przypadku czasowego niesprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzinę zastępczą lub prowadzącego rodzinny dom dziecka piecza zastępcza może zostać powierzona rodzinie pomocowej np. w związku z wypoczynkiem, udziałem w szkoleniu, pobytem w szpitalu bądź innymi nieprzewidzianymi trudnościami lub zdarzeniami losowymi. Podstawą umieszczenia dziecka w rodzinie pomocowej jest umowa zawarta pomiędzy starostą a rodziną pomocową.

Rodziną pomocową może być:

  • rodzina zastępcza niezawodowa, zawodowa lub prowadzący rodzinny dom dziecka,
  • małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim przeszkoleni do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, prowadzenia rodzinnego domu dziecka lub rodziny przysposabiającej.

Tryb umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej:

  • na podstawie orzeczenia sądu,
  • na wniosek rodziców na podstawie umowy cywilno – prawnej zawartej przez rodzinę zastępczą ze starostą

Pełnienie funkcji rodziny zastępczej – prawa i obowiązki

  • udział w szkoleniach organizowanych zarówno dla kandydatów jak i dla rodzin pełniących już funkcję rodziny zastępczej,
  • współpraca z Sądem, PCPR oraz innymi instytucjami,
  • prawo do otrzymywania wsparcia ze strony koordynatora,
  • informowanie o wszystkich zmianach dotyczących dziecka, a w szczególności związanych z jego stanem zdrowia, postępami w nauce, trudnościami wychowawczymi (w tym także informowanie o samowolnych oddaleniach się dziecka z rodziny zastępczej trwające dłużej niż 24 godziny), trudnościami w sprawowaniu opieki nad dzieckiem, przerwach w sprawowaniu osobistej opieki nad dzieckiem (w przypadkach, jeżeli przerwa trwa dłużej niż 1 miesiąc) oraz informowanie o osobie lub instytucji, która w tym czasie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Wszystkie rodziny zastępcze oraz rodzinne domy dziecka na ich wniosek mogą być wspierane na określonych zasadach przez rodziny pomocowe.

Starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela tej rodzinie pomocy pieniężnej.